OBCE GATUNKI INWAZYJNE ZAGROŻENIEM DLA BIORÓŻNORODNOŚCI

Ekosystem jest bardzo złożonym układem, w którym wszystkie elementy spełniają określoną funkcję i są ze sobą powiązane różnego rodzaju zależnościami.

 

„Gatunek obcy” to taki, który celowo lub przypadkiem został przeniesiony poza naturalny zasięg swojego występowania. Zwykle jest tak, że trafiając na inne warunki, ginie z powodu braku przystosowań, a jeśli przetrwa, tworzy niewielkie populacje, których wpływ na środowisko jest neutralny. Jednakże zdarza się, że „obcy” doskonale radzą sobie w nowym miejscu. Wygrywają konkurencyjną walkę o zasoby siedliska i szybko zwiększają swój zasięg. Zabierają rodzimym gatunkom przestrzeń do życia, w konsekwencji prowadząc do ich eliminacji.

 

Jak rozpoznać, który gatunek jest zagrożeniem dla rodzimej przyrody?

 

Nie jest to proste, ponieważ nie każdy obcy gatunek jest inwazyjny, jednakże każdy gatunek inwazyjny, to gatunek obcy dla danego siedliska. Gatunki inwazyjne posiadają cechy, które powodują, że z sukcesem kolonizują nowe obszary. W przypadku roślin są to między innymi: szybki wzrost, duże rozmiary, wytwarzanie dużej liczby nasion, wyspecjalizowane metody rozsiewania, rozmnażanie za pomocą kłączy. Nie w każdym gatunku inwazyjnym te cechy występują łącznie, choć im ich więcej, tym jego oddziaływanie jest silniejsze. W przypadku zwierząt jest to brak naturalnych wrogów, szybkie tempo rozmnażania i takie przystosowania do zdobywania pokarmu, których nie mają rodzimi konkurenci.

 

Należy znać te najbardziej niebezpieczne gatunki. Minister Środowiska określił w Rozporządzeniu z dnia 9 września 2011 r. listę roślin, zwierząt i grzybów gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym.

 

Jednym z głównych źródeł rozprzestrzeniania się roślin inwazyjnych obcego pochodzenia jest ogrodnictwo. Większość uprawianych w ogrodach roślin to gatunki obce. Część z nich stanowi poważne zagrożenie dla rodzimej flory. Nawet jeśli rosną w ogródku, potrafią poprzez nasiona, rozłogi i kłącza wydostać się poza miejsce uprawy. Przy odpowiednich warunkach zaczynają się rozprzestrzeniać w środowisku naturalnym, zagrażając przyrodzie. Niedopuszczalnym jest wyrzucanie roślin ani ich fragmentów poza miejsce uprawy – należy je odpowiednio przetworzyć np. przesuszyć lub rozdrobnić. W publikacji wydanej przez Zaborski Park Krajobrazowy pn. „Zamień nawłocie na malwy przy płocie” znajduje się wykaz najczęściej hodowanych w ogrodach gatunków obcych inwazyjnych i potencjalnie inwazyjnych. Przy każdym z nich jest opis, jego wpływ na przyrodę i gospodarkę człowieka, a także zestawienie alternatywnych gatunków przyjaznych przyrodzie.

 

Warto również zapoznać się z treścią Kodeksu dobrych praktyk Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia. Publikacja wydana została przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Zawiera zbiór zasad określających jak postępować z roślinami należącymi do gatunków obcych oraz karty informacyjne dotyczące konkretnych gatunków. W karcie można znaleźć opis rośliny i praktyczne zalecenia jak ją uprawiać w sposób bezpieczny dla przyrody.

 

Zasady ogólne:

  1. Poznaj gatunki inwazyjne. Polecamy publikację: „Zamień nawłocie na malwy przy płocie”;
  2. Sprawdź co rośnie w Twoim ogrodzie. Jeśli są to gatunki inwazyjne – zaprzestań ich hodowli;
  3. Jeśli usuwasz gatunki inwazyjne, pamiętaj o zachowaniu bezpieczeństwa. Prowadź prawidłową gospodarkę odpadami ogrodowymi. Więcej informacji znajdziesz w publikacji „Zamień nawłocie na malwy przy płocie” oraz w „Kodeksie dobrych praktyk. Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia”;
  4. Rozmawiaj z sąsiadami, znajomymi na ten temat. W zastępstwie gatunków inwazyjnych udostępnij im sadzonki roślin bezpiecznych, najlepiej rodzimych, miododajnych gatunków;
  5. Uprawiaj gatunki rodzime.

CO MOGĘ ZROBIĆ DLA OCHRONY RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ?

Bioróżnorodność, to w uproszczeniu rozmaitość form życia występującego na Ziemi. Każdy gatunek ma unikatową kombinację genów i swoje przystosowania do warunków środowiska w którym żyje. W ekosystemie wszystkie organizmy połączone są ze sobą siecią rozmaitych powiązań i zależności. Wyginięcie gatunku jest stratą nieodwracalną i… niebezpieczną. Nigdy nie wiemy jak utrata jednego elementu wpłynie na pozostałe z nim powiązane.

 

Według naukowców żyjemy obecnie w czasie szóstego wielkiego wymierania gatunków  spowodowanego działalnością człowieka. Tempo wymierania jest od 100 do 1 000 razy większe niż miałoby to miejsce w naturalnym przebiegu tego procesu.

 

Czynnikami, które w największym stopniu przyczyniają się do utraty bioróżnorodności są: zanikanie siedlisk i korytarzy ekologicznych, napływ gatunków obcych inwazyjnych, zmiany klimatu, zanieczyszczenie środowiska oraz nadmierna eksploatacja zasobów.

 

Zachęcamy do zapoznania się z artykułem dotyczącym bioróżnorodności.

 

Pamiętajmy, że poprzez swoje postępowanie wywieramy wpływ na środowisko. Zawsze mamy wybór! To od nas zależy czy segregujemy odpady, co i gdzie kupujemy, jaki środek transportu wybieramy, jakie gatunki sadzimy w naszych ogrodach.

 

Co możesz zrobić dla ochrony bioróżnorodności?

 

  1. Ogranicz konsumpcję. Kupuj produkty w takiej ilości, jaką jesteś w stanie wykorzystać.

 

  1. Wybieraj produkty lokalne i takie, których produkcja nie wywiera negatywnego wpływu na bioróżnorodność (np. unikaj oleju palmowego).

 

  1. Kupując produkty drewniane, wybieraj te, które posiadają certyfikat FSC. Taki certyfikat może uzyskać tylko drewno wyprodukowane zgodnie z tzw. zasadami dobrej gospodarki leśnej, pochodzące z lasów zarządzanych w sposób zrównoważony.

 

  1. Jeśli jesz ryby i owoce morza, wybieraj te, które posiadają certyfikat zrównoważonego rybołówstwa MSC. Masz wówczas pewność, że pochodzą ze zrównoważonego źródła, dobrze zarządzanych i legalnych łowisk. Jeśli ryby pochodzą z hodowli, szukaj certyfikatu ASC, który przyznawany jest hodowlom ograniczającym negatywny wpływ na środowisko. Oznakowań szukaj na opakowaniu lub w menu restauracyjnym.

 

  1. Nie przywoź z wakacji pamiątek wykonanych z roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem (listę 34 tys. gatunków znajdziesz na stronie konwencji waszyngtońskiej – CITES).

 

  1. Zrezygnuj z równo przystrzyżonego trawnika na rzecz różnokolorowej łąki.

 

  1. Uprawiaj rodzime gatunki roślin – zwłaszcza te przyjazne owadom, ptakom, drobnym ssakom. Polecamy publikacje: „Tradycyjne ogrody” oraz „Owady zapylające w ogrodzie”. Obie zostały wydane przez Zaborski Park Krajobrazowy (dofinansowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku).

 

  1. Dbaj o stare drzewa i aleje oraz nasadzaj nowe.

 

  1. Jeśli dokarmiasz ptaki, rób to odpowiedzialnie. Nie karm ich chlebem!

 

  1. Nie wprowadzaj do środowiska gatunków obcych.

 

  1. Wybierając miejsce na wakacje lub odpoczynek, zastanów się, czy Twoja obecność i sposób podróżowania nie szkodzą otaczającej Cię przyrodzie.

 

  1. Poznaj gatunki obce inwazyjne, które zagrażają przyrodzie i nie wprowadzaj ich do uprawy. Pomóc w tym może publikacja: „Zamień nawłocie na malwy przy płocie”, wydana przez Zaborski Park Krajobrazowy (dofinansowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku).

 

  1. Nie kupuj i nie prowadź hodowli zwierząt niewiadomego pochodzenia.

 

  1. Nie wypuszczaj na wolność zwierząt kupionych w sklepie zoologicznym.

 

  1. Rezygnuj z plastiku na rzecz produktów wielokrotnego użytku.

 

  1. Segreguj odpady.

 

  1. Oszczędzaj wodę i energię elektryczną.

 

  1. Przemieszczaj się pieszo bądź rowerem. Korzystaj z transportu publicznego bądź dziel samochód z innymi (np. wspólne dojazdy do pracy). Ogranicz podróże samolotem.

 

  1. Zbieraj deszczówkę, którą możesz wykorzystać np. do nawadniania ogrodu.

 

  1. Podziel się powyższymi wskazówkami z innymi.

Pobierz

DLACZEGO WARTO SADZIĆ W OGRODZIE GATUNKI RODZIME?

Gatunki rodzime są typowe dla danego obszaru geograficznego, występują w obrębie swego naturalnego zasięgu, w którym mogą żyć bez udziału człowieka. Rośliny z gatunków rodzimych są lepiej przystosowane do panujących warunków klimatycznych i są odporne na mróz, wysoka temperaturę, niedostatek wody lub okresowe zalewanie.

 

Mają wykształcone przystosowania obronne, które chronią je przed różnymi chorobami i wyeliminowaniem przez roślinożerców, a także potrafią konkurować między sobą np. o dostęp do światła, wody i miejsce. Jednocześnie w drodze ewolucji, do rodzimych gatunków roślin przystosowały się zwierzęta, dla których te rośliny są pokarmem, schronieniem i miejscem rozrodu. Na przykład owoce jarzębu zwyczajnego, zwanego potocznie jarzębiną, są ważnym składnikiem diety migrujących jemiołuszek i kwiczołów. Orzechy laskowe stanowią pokarm dla drobnych ssaków magazynujących zapasy na zimę, a rośliny o gęsto rozgałęzionych, ciernistych pędach, takich jak róża dzika czy śliwa tarnina są bezpiecznym miejscem do gniazdowania dla wielu ptaków. Gatunki rodzime stanowią zróżnicowaną i tym samym najbardziej optymalną bazę pokarmową dla zapylaczy. Dzięki pszczołom, muchówkom, motylom i chrząszczom, rośliny mogą się rozmnażać, przez co zachowane zostają różnorodne siedliska, stanowiące miejsca do życia dla innych organizmów.

 

Również grzyby wchodzą w relacje z konkretnymi gatunkami rodzimych roślin. Mikoryza to współżycie korzeni lub nasion roślin naczyniowych z grzybami, które umożliwia grzybom pozyskanie związków organicznych wytwarzanych w procesie fotosyntezy, a rośliny w zamian zaopatrywane są przez grzyby w związki mineralne, mikroelementy i hormony roślinne. Mikoryzy tworzy ok. 80-90% roślin lądowych.

 

Te złożone relacje pomiędzy osobnikami, gatunkami i zajmowanym przez nie środowiskiem tworzą dynamiczny układ zwany ekosystemem. Zachodzi w nim przepływ energii i obieg materii. Nigdy nie wiadomo, czy wyjęcie z tego układu pojedynczych elementów nie zaburzy równowagi i nie doprowadzi do degradacji lub zaniku ekosystemu.

 

Gatunki rodzime znikają z wielu terenów, w uprawach często traktowane są jako chwasty, czy zastępowane są innymi, bardziej wydajnymi lub „modnymi” roślinami, Sadząc w naszych ogródkach przyczyniamy się do ich ochrony.

 

Uprawa gatunków rodzimych nie powoduje też zagrożenia wprowadzenia do ekosystemu gatunków inwazyjnych, które znajdując dogodne warunki siedliskowe i nie posiadając naturalnych wrogów wygrywają konkurencję z gatunkami rodzimymi, dzięki czemu rozprzestrzeniają się w szybkim tempie. Na obszarach, gdzie znajduje się wiele gatunków uprawnych oraz obcych, sadzenie różnych roślin naturalnie występujących w danym miejscu, przyczynia się do zachowania bioróżnorodności. Nie należy obawiać się utraty walorów estetycznych naszych ogrodów, zwłaszcza że istnieje bardzo dużo gatunków rodzimych i ich często bardzo dekoracyjnych odmian.

 

Zaborski Park Krajobrazowy, dzięki wsparciu finansowemu WFOŚiGW w Gdańsku wydał 3 poradniki, które pomogą stworzyć kolorowy ogród chroniący bioróżnorodność.

 

Lista rodzimych gatunków drzew, krzewów i krzewinek charakterystycznych dla Pomorza dostępna jest na stronie internetowej WFOŚiGW w Gdańsku, na STRONIE